Oświadczenie eurodeputowanego Marcina Libickiego ws. Traktatu Lizbońskiego oraz Karty Praw Podstawowych

13 grudnia br. przywódcy wszystkich Państw Unii Europejskiej podpisali w Lizbonie tzw. traktat reformujący, który wprowadza szereg zmian w sposobie funkcjonowania Unii. Zmiany dotyczące architektury instytucjonalnej to w znakomitej większości rozwiązania powielone z projektu Traktatu Konstytucyjnego. Rozwiązania te jednak zostały zmodyfikowane osiągając bardziej korzystny dla Polski kształt. Dlatego podpisanie Traktatu Lizbońskiego należy odczytać jako Polski sukces.

Zgodnie z literą traktatu, wbrew temu co zdaje się sugerować część publicystów, Unia w żaden sposób nie zmierza w kierunku Stanów Zjednoczonych Europy. Zmiany nie mają bowiem charakteru tworzenia fundamentów konstytucyjnych a raczej usprawnień instytucjonalnych, które pozwolą Unii działać skuteczniej, przy jednoczesnym poszanowaniu suwerenności i woli państw członkowskich. Dzięki dynamicznej i efektywnej postawie negocjacyjnej polskiego rządu w czerwcu br. wywalczyliśmy istotne wzmocnienie roli Polski w procesie decyzyjnym w UE, w ciągu najbliższych lat. Przez najbliższe 10 lat, Polska będzie mogła korzystać z tzw. nicejskiego systemu liczenia głosów ważonych, który jest dla nas bardzo korzystny. Później dodatkowo nasze interesy chronić będzie tzw. mechanizm Joaniny. Inne postanowienia - utrudnienie stworzenia tzw. Europy wielu prędkości, czy rezygnacja z elementów parapaństwowych (Minister Spraw Zagranicznych UE, Prezydent, Flaga) w odniesieniu do UE również należy odczytywać jako zgodne z polską racją stanu.

Szczególnym elementem nowego traktatu, wzbudzającym duże emocje jest Karta Praw Podstawowych. Nie jest ona wprawdzie integralną częścią traktatu lizbońskiego, ale zgodnie z jego postanowieniami posiada pozycję równą traktatom w porządku prawnym UE. Samo włączanie Karty do porządku prawnego UE, w sytuacji, w której Unia przystępuje do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka jest moim zdaniem wręcz utrudnieniem obywatelom dochodzenia swych praw. Tworzenie niezrozumiałych dla nikogo równoległych systemów ich ochrony jeszcze bardziej zamazuje przejrzystość i tak już mało transparentnego i niespójnego europejskiego systemu ochrony praw. Ilość aktów prawnych i instytucji zajmujących się ochroną praw podstawowych zaczyna być niestety odwrotnieproporcjonalna do jakości praktycznej ochrony tychże praw.

Jak wiadomo Polska wraz z Wielką Brytanią częściowo ograniczyła zastosowanie Karty. Wielu publicystów i polityków, a także część prawników niezwykle ostro krytykowała tą decyzję. Autorzy tej krytyki jednym tchem mówili o torpedowaniu przez polski rząd nowego standardu praw podstawowych, wskazując jednocześnie, iż Karta nie wnosi nic nowego a jedynie kataloguje prawa już obowiązujące. O protokole brytyjskim mówiono z kolei, jako o zagrożeniu dla zaufania i współpracy w Europie, jednocześnie zaznaczając, iż w zasadzie nie ma on żadnego znaczenia. W toku całej dyskusji nie usłyszałem ani jednego merytorycznego argumentu przemawiającego za bezwzględnym stosowaniem Karty.

Protokół polsko-brytyjski ma sens - nie wyłącza on stosowanie Karty Praw Podstawowych w ogóle, a jedynie ogranicza jej zastosowane do jej przepisów, które znajdują potwierdzenie w prawie krajowym. Nie tyle więc wyłącza on stosowanie Karty co raczej wyklucza możliwości twórczej nadinterpretacji jej zapisów przez Trybunał Sprawiedliwości. Takie precedensy zdarzały się już w historii Unii, chociażby w odniesieniu do zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego i nie sposób uniknąć obaw w tej mierze na przyszłość. Kluczową, z punktu widzenia interesów państwa zasadą zobowiązań międzynarodowych jest pewność prawa. Fatalne w skutkach może być podjęcie takich zobowiązań, co do których znaczenia istnieje wiele znaków zapytania. Wydaje się, że protokół nr 7 stanowi dość dobre zabezpieczenie przed tego rodzaju sytuacjami. Ponadto został ona wzmocniony „interpretacyjną” deklaracją dotycząca moralności publicznej, która utrudnia kształtowanie „twórczych interpretacji”.

Polska podpisała traktat w korzystnym dla nas, i dla całej UE kształcie. Teraz przed nami żmudny proces jego ratyfikacji w krajach członkowskich. Nawet, gdyby zdarzyło się, że któryś z krajów członkowskich odrzuciłby ratyfikację traktatu Polska pozostaje na dobrej pozycji w UE na bazie Traktatu Nicejskiego. Dzięki skutecznej polityce międzynarodowej poprzedniego rządu, która tak często była krytykowana, nie musimy się dziś obawiać utraty znaczenia w polityce europejskiej.

Marcin Libicki